Liên kết chuỗi sản xuất mía - đường: Lỏng lẻo, bất bình đẳng

Trong chuỗi liên kết sản xuất mía - đường tại Việt Nam hiện nay, chỉ có 11% lợi nhuận người nông dân được hưởng, 89% thuộc về các chủ thể khác (nhà máy, trung gian phân phối, thuế, phí). Đây là một tỷ lệ rất bất hợp lý, bất bình đẳng, thể hiện mối liên kết lỏng lẻo có thể bị phá vỡ bất cứ lúc nào, nếu không có giải pháp phù hợp cho vấn đề này.

Số liệu về tỷ lệ phân chia lợi nhuận trong chuỗi liên kết sản xuất mía - đường nêu trên, là kết quả nghiên cứu mới nhất về ngành mía đường của Forest Trends, được công bố tại Hội thảo trực tuyến Hướng tới Phát triển bền vững ngành mía đường Việt Nam, do Forest Trands tổ chức ngày 21/1/2022.

Đề dẫn hội thảo, ông Tô Xuân Phúc - thuộc Forest Trends, cho biết: Qui mô ngành mía đường Việt Nam đang bị giảm sút mạnh cả đầu vào (diện tích và sản lượng mía) cũng như chế biến (sản lượng đường) và số nhà máy đường hoạt động. Đường sản xuất trong nước mới chỉ đáp ứng được khoảng 40% nhu cầu thị trường, còn lại phải nhập khẩu, đặc biệt kể từ khi hội nhập ATIGA (1/1/2020), lượng đường nhập khẩu từ ASEAN vào Việt Nam tăng rất mạnh do chỉ có mức thuế từ 0-5% (chưa kể đường nhập lậu), gây áp lực cạnh tranh rất lớn đến sản xuất đường trong nước.

Suy giảm ngành mía đường, nguyên nhân chính là do năng lực cạnh tranh yếu, chi phí sản xuất đường trắng còn cao hơn Philipine từ 43,3-105,6 USD/tấn; cao hơn của Thái Lan từ 116-241,6 USD/tấn… Năng suất mía bình quân của Việt Nam tuy cao hơn của Thái Lan, nhưng lại thấp hơn của Indonesia, Philipine và thua kém Thái Lan về chính sách, thể chế phát triển mía đường…

Liên kết chuỗi sản xuất mía - đường: Lỏng lẻo, bất bình đẳng
Thu hoạch mía. Ảnh minh họa

Theo Forest Trand, tồn tại chính của ngành mía đường Việt Nam hiện nay, là sản xuất mía manh mún, nhỏ lẻ, chi phí tăng. Hộ trồng mía là nhóm quan trọng nhất trong khâu sản xuất mía (bao gồm hộ, hợp tác xã, nông trường) liên kết với nhà máy đường thông qua các hợp đồng, song mối liên kết này còn lỏng lẻo, thiếu tính ràng buộc pháp lý, dễ bị phá vỡ bất cứ lúc nào. Đặc biệt, chia sẻ lợi ích giữa các khâu trong chuỗi sản xuất mía - đường đang mất cân đối nghiêm trọng, trong khi người trồng mía cung ứng khoảng 80,6% mía để sản xuất ra đường, thì lợi ích được hưởng lại thấp nhất (chưa đến 11% lợi nhuận trung bình từ mía và đường). Lợi nhuận thu được từ cây mía trên cùng diện tích và loại đất thua kém các cây trồng khác (lúa, sắn…) đã khiến người nông dân nhiều nơi bỏ mía. Các nhà máy đường có sự cạnh tranh không lành mạnh tạo ra môi trường tiêu cực, thiếu minh bạch. Việc xác định chất lượng cây mía (chữ đường - CCS) trong thu mua mía của nông dân chưa tạo được niềm tin bởi do chính các nhà máy thực hiện, không có bên thứ 3 độc lập giám định, thiếu tính khách quan. Đây là vấn đề khiến nhiều người nông dân trồng mía rất bức xúc trong những năm vừa qua và hiện nay.

CCS không đơn giản là đo lường chất lượng của cây mía, mà chỉ số CCS cao hay thấp là căn cứ quyết định giá mua mía của các nhà máy đối với cây mía của người nông dân, nó gắn với lợi nhuận, thu nhập của người nông dân. Ông Hồ Thành Biên - đại diện người trồng mía tỉnh Tây Ninh, chia sẻ tại hội thảo: Thế yếu của người trồng mía là không biết CCS thật như thế nào. Ông Biên cho biết, đem mía cho đơn vị chuyên môn độc lập phân tích, so sánh với CCS do nhà máy đường đánh giá, kết quả do bên thứ ba đánh giá cao hơn từ 1,8 đến 4,6 CCS/tấn mía. Tuy nhiên, các nhà máy đường không thừa nhận kết quả đánh giá từ bên thứ ba. Khoảng 60% hộ nông dân trồng mía hiện nay không tin vào CCS do các nhà máy đường đánh giá, nhưng vẫn phải chấp nhận do nông dân không có công cụ, phương tiện, vị thế có thể kiểm soát việc đo lường chất lượng, không có tiếng nói quyết định về giá cả. Chênh lệch chỉ số CCS cao, thiệt hại rất lớn đối với người trồng mía, lợi ích nhà máy đường hưởng.

Trong năm 2021, Bộ Công Thương đã áp thuế phòng vệ thương mại đối với đường nhập khẩu từ Thái Lan (thuế chống bán phá giá và thuế chống trợ cấp), điều này đã giúp cho giá đường có lợi cho sản xuất ở trong nước. Tuy nhiên, ông Biên cho biết, lợi ích từ áp thuế phòng vệ thương mại nhà máy hưởng nhiều, nhưng lại chưa chia sẻ lợi ích đáng kể cho nông dân, vẫn mua mía với giá chưa tương xứng.

Liên kết chuỗi sản xuất mía - đường: Lỏng lẻo, bất bình đẳng
Sản phẩm đường tinh luyện. Ảnh minh họa

“Trong chuỗi liên kết sản xuất mía - đường, ai cũng biết nông dân là then chốt, nhưng lợi nhuận được hưởng thì bèo bọt. Nhà nước cần có Luật Mía đường qui định về tỷ lệ phân chia lợi nhuận, đánh giá chữ lượng đường khách quan, minh bạch, chính xác, điều chỉnh các mối quan hệ trong chuỗi sản xuất mía - đường hài hòa... Nếu không có giải pháp hiệu quả cho vấn đề này, ngành mía đường sẽ tiếp tục phát triển thụt lùi, liên kết giữa nhà máy đường với nông dân trồng mía chỉ là một cuộc chơi bất bình đẳng, có thể đỗ vỡ bất cứ lúc nào” - ông Biên phát biểu.

Tham luận từ góc độ thực tiễn liên kết nhà máy đường và nông dân, ông Võ Văn Lương - Giám đốc Nghiên cứu phát triển Công ty TNHH Mía đường Nghệ An (NASUCO), cho biết: NASUCO liên kết với khoảng 15.000 hộ nông dân, thực hiện chính sách hỗ trợ đầu vào cho nông dân vay vốn lãi suất ưu đãi để canh tác mía, cung ứng vật tư, hỗ trợ nông dân về khoa học kỹ thuật… theo hướng giảm chi phí cho nông dân. Đồng thời, NASUCO thu mua mía cho nông dân với giá thị trường, đúng với giá trị thật, đánh giá CCS bằng thiết bị hồng ngoại đảm bảo chính xác, không bớt CCS của nông dân. Ngay cả khi khó khăn, NASUCO vẫn mua mía cho nông dân với giá phù hợp để người dân có thể sống được bằng cây mía, nhờ vậy diện tích vùng nguyên liệu mía của NASUCO đang có xu hướng tiếp tục tăng.

Tuy nhiên, ông Võ Văn Lương cũng cho rằng, không loại trừ một số nhà máy quảng cáo chính sách với nông dân thì tốt, nhưng khi thực hiện thì lại khác. Các nhà máy này ít đầu tư cho nông dân, mua mía theo giá cảm quan, đánh giá CCS thấp không đúng với giá trị thật khiến người nông dân thiệt hại... Theo ông Võ Văn Lương, để liên kết bền vững giữa nhà máy với nông dân, các nhà máy cần hỗ trợ tốt nhất cho nông dân đầu vào bằng bằng giống, vốn, khoa học kỹ thuật... và thu mua đầu ra đúng với giá trị thực, minh bạch, trung thực, chia sẻ hài hòa lợi ích với nông dân.

Đại diện cho cơ quan quản lý nhà nước, bà Võ Thị Lý - Cục Chế biến và Thương mại nông sản (Bộ NN&PTNT), cho rằng, minh bạch đánh giá CCS là một vấn đề trong chuỗi liên kết sản xuất mía - đường đã được nói đến nhiều. Đây là việc cần phải làm để đảm bảo công bằng, chính xác, khách quan, minh bạch. Cơ quan chức năng của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã và đang nghiên cứu, đề xuất các giải pháp phù hợp cho vấn đề này.

Giải quyết “nút thắt” về đánh giá CCS thông qua giám định từ bên thứ 3, không chỉ làm minh bạch, chính xác chất lượng mía và giá trị cây mía của người nông dân, giúp nông dân tin tưởng, yên tâm sản xuất, mà cũng còn góp phần “minh oan” cho những nhà máy đường làm ăn chân chính. Tuy nhiên, theo bà Võ Thị Lý, giải quyết vấn đề này bằng chính sách, bằng các qui định của pháp luật cần phải xem xét phù hợp về phương thức thực hiện, đảm bảo sự đồng thuận giữa các bên có liên quan (nông dân, nhà máy, hiệp hội mía đường...).

Ngọc Quỳnh
Bạn thấy bài viết này thế nào?
Kém Bình thường ★ ★ Hứa hẹn ★★★ Tốt ★★★★ Rất tốt ★★★★★

Có thể bạn quan tâm

Tin mới nhất

Vắc xin thú y nhập lậu tràn lan, Bộ NN&PTNT đề nghị xử lý nghiêm

Vắc xin thú y nhập lậu tràn lan, Bộ NN&PTNT đề nghị xử lý nghiêm

Bộ NN&PTNT vừa có công văn gửi các đơn vị liên quan yêu cầu chỉ đạo ngăn chặn, phát hiện, xử lý vắc xin thú y nhập lậu, không rõ nguồn gốc.
Sắp diễn ra Hội nghị Thủ tướng đối thoại với nông dân Việt Nam 2022

Sắp diễn ra Hội nghị Thủ tướng đối thoại với nông dân Việt Nam 2022

Hội nghị Thủ tướng đối thoại với nông dân Việt Nam năm 2022 sẽ được diễn ra theo hình thức trực tiếp và trực tuyến.
Kết nối chuỗi giá trị sản xuất và tiêu thụ nông sản vùng Tây Nguyên

Kết nối chuỗi giá trị sản xuất và tiêu thụ nông sản vùng Tây Nguyên

Nông nghiệp Tây Nguyên hội tụ đầy đủ các yếu tố để kết nối chuỗi giá trị sản xuất của vùng với nhu cầu tiêu thụ của các tỉnh, thành trong cả nước và xuất khẩu.
Sắp diễn ra Hội chợ triển lãm sản phẩm có trách nhiệm với xã hội, môi trường 2022

Sắp diễn ra Hội chợ triển lãm sản phẩm có trách nhiệm với xã hội, môi trường 2022

Dự kiến, Hội chợ triển lãm sản phẩm có trách nhiệm với xã hội, môi trường sẽ diễn ra từ ngày 29/7-29/8/2022.
Tổ chức Phong trào thi đua “Cả nước chung sức xây dựng nông thôn mới” giai đoạn 2021 – 2025

Tổ chức Phong trào thi đua “Cả nước chung sức xây dựng nông thôn mới” giai đoạn 2021 – 2025

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Bình Minh vừa ban hành Kế hoạch tổ chức thực hiện Phong trào thi đua “Cả nước chung sức xây dựng nông thôn mới” 2021 – 2025.

Tin cùng chuyên mục

Khoa học công nghệ trong nông nghiệp: Cần hướng đến các sản phẩm mới, có tính ứng dụng cao

Khoa học công nghệ trong nông nghiệp: Cần hướng đến các sản phẩm mới, có tính ứng dụng cao

Ngày 18/5, Học viện Nông nghiệp Việt Nam tổ chức Hội nghị “Khoa học công nghệ Học viện Nông nghiệp Việt Nam: Công nghệ mới, sản phẩm mới”.
Thúc đẩy phát triển quế bền vững thông qua dự án BioTrade

Thúc đẩy phát triển quế bền vững thông qua dự án BioTrade

Ngày 11/5, Trung tâm Phát triển kinh tế nông thôn (CRED), phối hợp với Sở NN&PTNT tỉnh Yên Bái đã tổ chức hội thảo “Định hướng phát triển quế bền vững”.
Một ngày cùng diêm dân trên cánh đồng muối Bạch Long

Một ngày cùng diêm dân trên cánh đồng muối Bạch Long

Có dịp về xã Bạch Long (Giao Thủy, Nam Định) thời điểm này chúng ta sẽ có một ngày trải nghiệm cùng diêm dân trên cánh đồng muối dưới cái nắng như đổ lửa.
Ứng dụng than sinh học trong phát triển nông nghiệp

Ứng dụng than sinh học trong phát triển nông nghiệp

Bộ NN&PTNT đã phối hợp với UNIDO, Cục Kinh tế Liên bang Thụy Sĩ (SECO) tổ chức hội thảo “Ứng dụng than sinh học trong phát triển nông nghiệp bền vững”.
Đề nghị chuyển phân bón từ đối tượng không chịu thuế sang chịu thuế

Đề nghị chuyển phân bón từ đối tượng không chịu thuế sang chịu thuế

Bộ NN&PTNT đề nghị Bộ Tài chính kiến nghị Chính phủ báo cáo Quốc hội sửa đổi Luật số 71/2014/QH13 theo hướng chuyển phân bón sang đối tượng chịu thuế.
Phát huy vai trò chợ nông thôn

Phát huy vai trò chợ nông thôn

Trong Bộ tiêu chí Quốc gia xây dựng nông thôn mới, tiêu chí số 7 về cơ sở hạ tầng thương mại nông thôn (chợ nông thôn) được đánh giá có vai trò quan trọng.
Hội Nghề cá Việt Nam phản đối lệnh cấm đánh bắt cá phi lý của Trung Quốc ở Biển Đông

Hội Nghề cá Việt Nam phản đối lệnh cấm đánh bắt cá phi lý của Trung Quốc ở Biển Đông

Hội Nghề cá Việt Nam yêu cầu Trung Quốc chấm dứt ngay lệnh cấm đánh bắt cá phi lý ở Biển Đông, bao gồm cả vùng biển thuộc chủ quyền của Việt Nam.
Xử lý dứt điểm các vi phạm trong phạm vi bảo vệ công trình thủy lợi

Xử lý dứt điểm các vi phạm trong phạm vi bảo vệ công trình thủy lợi

Tính đến 31/12/2021, cả nước có 51.827 vụ vi phạm trong phạm vi bảo vệ công trình thủy lợi, giảm 1.190 vụ so với năm 2020.
Sắp xếp lại 4 Tổng cục tại Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn

Sắp xếp lại 4 Tổng cục tại Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn

Bốn Tổng cục: Lâm nghiệp, Thủy sản, Thủy lợi và Phòng, chống thiên tai thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) được Bộ Nội vụ đề xuất sắp xếp, tổ chức lại thành 6 Cục.
Nghệ An: Trên 3.600ha sắn bị bệnh, người dân thiệt hại lớn

Nghệ An: Trên 3.600ha sắn bị bệnh, người dân thiệt hại lớn

Người dân trồng sắn tại Nghệ An đang hết sức lo lắng khi bệnh khảm lá lây lan mạnh, phủ rộng đến trên 3.600ha và đang tiếp tục gia tăng.
Phát triển nông thôn mới: Gắn với xây dựng đô thị xanh

Phát triển nông thôn mới: Gắn với xây dựng đô thị xanh

Năm 2022, TP. Hà Nội phấn đấu có thêm ít nhất 25 xã đạt chuẩn nông thôn mới (NTM) nâng cao, 15 xã đạt chuẩn NTM kiểu mẫu và 2 huyện đạt chuẩn NTM. Đồng thời, hướng tới phát triển NTM gắn với xây dựng đô thị xanh, văn minh và hiện đại.
Đòn bẩy tiêu thụ sản phẩm OCOP

Đòn bẩy tiêu thụ sản phẩm OCOP

Cùng với việc đánh giá phân hạng sản phẩm, thì chuyển đổi số sẽ giúp đưa sản phẩm OCOP đến gần và nhanh hơn với người tiêu dùng trong và ngoài nước, góp phần nâng cao hiệu quả Chương trình “mỗi xã một sản phẩm” (OCOP).
NPK Cà Mau: Nỗ lực đồng hành cùng nông dân Việt Nam

NPK Cà Mau: Nỗ lực đồng hành cùng nông dân Việt Nam

Trong vụ Đông Xuân vừa qua, bà con nông dân đã có cơ hội nhận được hàng nghìn phiếu mua hàng với rất nhiều giải thưởng hấp dẫn từ chương trình "Tôi chọn NPK Cà Mau” - Ghép chữ ngay - Nhận quà đỉnh. Đây cũng là nỗ lực tích cực của Phân bón Cà Mau để đồng hành, hỗ trợ nhà nông trong bối cảnh canh tác nông nghiệp đang gặp nhiều khó khăn…
Chọn phân bón nào để góp phần phát triển nông nghiệp bền vững?

Chọn phân bón nào để góp phần phát triển nông nghiệp bền vững?

Trong bối cảnh giá vật tư nông nghiệp tăng cao, biến đổi khí hậu bất thường ở nhiều địa phương trên cả nước, nông dân cần chọn phân bón phù hợp để hướng đến phát triển nền nông nghiệp bền vững hơn trong thập kỷ tới…
Quảng Ninh phấn đấu về đích nông thôn mới trong năm 2022

Quảng Ninh phấn đấu về đích nông thôn mới trong năm 2022

Quảng Ninh phấn đấu trong năm 2022 sẽ hoàn thành về đích chương trình xây dựng nông thôn mới, kế cả các vùng miền núi.
Nhiều đột phá về thể chế, chính sách cho kinh tế nông nghiệp và nông thôn

Nhiều đột phá về thể chế, chính sách cho kinh tế nông nghiệp và nông thôn

Chiến lược phát triển nông nghiệp và nông thôn bền vững giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 với những điểm mới đột phá về thể chế và chính sách sẽ tạo bước chuyển từ ngành sản xuất nông nghiệp sang một nền kinh tế nông nghiệp. Đây là nội dung trog quyết định 150/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 28/1/2022.
Khẩn trương cứu diện tích lúa Đông Xuân, nuôi trồng, đánh bắt thủy sản

Khẩn trương cứu diện tích lúa Đông Xuân, nuôi trồng, đánh bắt thủy sản

Do ảnh hưởng của không khí lạnh kết hợp với nhiễu động gió Đông trên cao những ngày qua, TT-Huế và Phú Yên có mưa to, rất to trên diện rộng gây thiệt hại lớn cho lúa, nuôi trồng, đánh bắt thủy sản.
Bố trí 196.332 tỷ đồng cho chương trình nông thôn mới giai đoạn 2021-2025

Bố trí 196.332 tỷ đồng cho chương trình nông thôn mới giai đoạn 2021-2025

Đây là mục tiêu đặt ra trong Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới (NTM) giai đoạn 2021-2025, được Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Bình Minh ký phê duyệt tại Quyết định số 263/QĐ-TTg.
Sửa đổi Nghị định 67: Chính sách cần sát thực tiễn

Sửa đổi Nghị định 67: Chính sách cần sát thực tiễn

Nghị định 67/2014/NĐ-CP ngày 7/7/2014 của Chính phủ (gọi tắt là Nghị định 67) ra đời với chủ trương đóng mới, cải hoán tàu cá nhằm hiện đại hoá đội tàu vươn khơi, góp phần phát triển kinh tế và bảo vệ chủ quyền biển đảo. Tuy nhiên, sau gần 8 năm triển khai cho thấy vẫn còn khoảng trống rất lớn từ chính sách đến thực tiễn.
Du lịch nông thôn: Tiềm năng “ngủ yên”

Du lịch nông thôn: Tiềm năng “ngủ yên”

Du lịch nông thôn giải quyết nhiều tiêu chí trong Chương trình Mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới (NTM). Tuy nhiên, việc thiếu cơ chế, chính sách khiến du lịch nông thôn chưa “cất cánh”.
Xem thêm
Mobile VerionPhiên bản di động