Ngành mía đường: Loay hoay "bài toán" nâng cao năng lực cạnh tranh

Mặc dù, Việt Nam đứng thứ tư tại Đông Nam Á (sau Thái Lan, Indonesia, Philippines) và thứ 15 trên thế giới về diện tích trồng mía. Tuy nhiên, lượng cung trong nước hiện không đủ đáp ứng cầu tiêu dùng và được bù đắp bằng lượng nhập khẩu. Ngành mía đường vẫn đang loay hoay trong bài toán nâng cao năng lực cạnh tranh.

Mỗi năm Việt Nam phải nhập khẩu 1,2- 1,8 triệu tấn đường

Theo báo cáo “Chuỗi cung ngành mía đường Việt Nam: Thực trạng và một số khía cạnh về phát triển bền vững” do Hiệp hội Mía đường Việt Nam (VSSA) phối hợp với Tổ chức Forest Trends vừa công bố cho thấy, với diện tích trồng mía hiện tại khoảng 151.000 ha, tương ứng sản lượng khoảng 7,66 triệu tấn mía và 0,77 triệu tấn đường, Việt Nam đứng thứ tư tại Đông Nam Á (sau Thái Lan, Indonesia, Philippines) và thứ 15 trên thế giới về diện tích trồng mía. Khâu sản xuất mía là khâu đầu tiên của chuỗi cung, với sự tham gia chủ yếu khoảng trên 126.000 nông hộ ở nhiều vùng trên cả nước. Mía nguyên liệu sản xuất từ các hộ được chuyển tới các nhà máy chế biến đường thông qua các đơn vị vận chuyển hoặc thương lái. Sản phẩm cuối cùng của chuỗi là đường sau đó được đưa vào tiêu thụ tại thị trường nội địa.

Ngành mía đường: Loay hoay bài toán nâng cao năng lực cạnh tranh
Không sớm nâng cao năng lực cạnh tranh, ngành mía đường sẽ càng thêm khó

Tuy nhiên, lượng cung trong nước hiện không đủ đáp ứng cầu tiêu dùng và được bù đắp bằng lượng nhập khẩu. Trong giai đoạn 2017-2020, bình quân mỗi năm Việt Nam phải nhập khẩu 1,2-1,8 triệu tấn đường, trong đó nhập khẩu chính ngạch chiếm từ gần 30-90% trong tổng lượng nhập khẩu, tùy theo từng năm; phần còn lại (10- 70%) là đường nhập lậu. Đường nhập khẩu cả chính ngạch và nhập lậu chủ yếu có nguồn gốc từ Thái Lan, được nhập vào Việt Nam thông qua đường bộ từ Campuchia và Lào.

Ngành mía đường Việt Nam đang có xu hướng co giảm. Diện tích trồng mía giảm từ hơn 274 nghìn ha trong vụ 2016/17 xuống còn gần 151 nghìn ha hiện nay, tương đương mức giảm trên 45%. Năng suất giảm từ 64,8 tấn/ha xuống còn 61,5 tấn/ha trong cùng giai đoạn (5,1%). Số hộ tham gia trồng mía giảm từ gần 219,5 nghìn hộ xuống ở mức hiện nay. Sụt giảm cũng thể hiện trong khâu chế biến: 38 nhà máy năm 2017 giảm còn 29 nhà máy hiện nay. Từ 2017 tới nay sản lượng đường giảm từ 1,24 triệu tấn xuống còn 0,77 triệu tấn, tương đương mức giảm 38%. Ngược lại, lượng đường nhập khẩu vào Việt Nam ngày càng tăng. Theo đó, lượng nhập năm 2020 tăng gần 340% so với năm 2019.

Suy giảm về quy mô của ngành do nhiều yếu tố, trong đó có yếu tố quan trọng nhất là năng lực cạnh tranh của ngành còn thấp. Để ngành phát triển cần giải quyết được tận gốc những yếu tố không bền vững nội tại của ngành mía đường dẫn đến chuỗi cung không bền vững.

Cụ thể, người trồng mía, chủ yếu là các hộ gia đình, đóng vai trò chủ đạo ở đầu chuỗi cung, cung phần lớn lượng mía nguyên liệu cho các nhà máy chế biến. Tuy nhiên, vai trò, vị thế và đặc biệt là lợi ích của hộ thu được từ việc tham gia chuỗi là nhỏ nhất so với các nhóm khác tham gia chuỗi.

Ngoài ra, chi phí sản xuất, chế biến và quản lý sản xuất của ngành mía Việt Nam hiện cao 2 hơn Thái Lan ở các mức tương ứng là 30%, 183,4% và 52,9%. Các yếu tố nội tại này hiện đang tác động tiêu cực trực tiếp tới hiệu quả sản xuất kinh doanh và tính cạnh tranh của ngành. Các yếu tố nội tại này còn có tác động tiêu cực trực tiếp tới hiệu quả sản xuất kinh doanh mía đường và khả năng cạnh tranh của cây mía so với các cây trồng khác có sử dụng cùng nguồn quỹ đất. Cụ thể, trong vụ 2019/20, tại khu vực Miền Trung – Tây Nguyên, cây sắn, ngô, keo lai có hiệu quả kinh tế cao hơn so với cây mía khoảng từ 500-800% tính trên cùng một đơn vị diện tích đất. Tại khu vực Đông Nam bộ, cây sắn và ngô vượt trội khoảng 1.000-3.000% về hiệu quả so với cây mía. Tại vùng Tây Nam bộ, cây lúa cho hiệu quả cao hơn cây mía khoảng 3.000-4.400%.

Cần các chính sách đặc thù

Với dân số trên 97 triệu người và lượng tiêu thụ hàng năm khoảng 2 triệu tấn đường mỗi năm, Việt Nam được đánh giá là thị trường lớn về tiêu thụ đường. Lượng tiêu thụ bình quân đầu người hiện còn thấp so với mức trung bình của thế giới. Điều này cho thấy tiềm năng mở rộng cầu tại Việt Nam trong tương lai.

Không nâng cao được lợi thế cạnh tranh trong tương lai có thể làm cho ngành sản xuất mía đường của Việt Nam khó khăn để tồn tại. Nếu điều này xảy ra, Việt Nam sẽ vào vị thế như Malaysia và Đài Loan, phụ thuộc hoàn toàn vào đường nhập khẩu.

Nhằm nâng cao lợi thế cạnh tranh cho ngành mía đường, ông Tô Xuân Phúc- chuyên gia Tổ chức Forest Trends – cho rằng, Chính phủ cần ban hành chính sách đặc thù về liên kết chuỗi trong ngành mía. Chính sách này cần đảm bảo các hộ trồng mía được ưu tiên một cách cao nhất, với lợi ích được chia sẻ công bằng giữa các bên tham gia, đảm bảo lợi ích của hộ trồng mía thu được chiếm khoảng 60- 70%, còn lại (30-40%) là của các nhà máy chế biến.

Bên cạnh đó, cần nâng cao sức cạnh tranh trong khâu sản xuất, việc này cũng cần đảm bảo năng suất và chất lượng mía của Việt Nam hiện còn tương đối thấp tiệm cận với mức của thế giới. Nâng cao sức cạnh tranh trong khâu chế biến cũng đòi hỏi việc nâng cao giá trị kinh tế của các sản phẩm phụ của ngành. Tăng cường kiểm soát nhập khẩu, đặc biệt là đối với luồng cung nhập lậu, ông Tô Xuân Phúc cho rằng, cần có các cơ chế kiểm tra, giám sát hiệu quả hơn, cả ở cấp trung ương và địa phương nhằm giải quyết dứt điểm tình trạng này trong tương lai.

Nguyễn Hạnh

Có thể bạn quan tâm

Tin mới nhất

Đại diện Việt Nam chia sẻ về phát triển kinh tế xanh trước 21 thành viên APEC

Đại diện Việt Nam chia sẻ về phát triển kinh tế xanh trước 21 thành viên APEC

21 nền kinh tế thành viên Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) đã tham dự hội nghị mô hình kinh tế xanh ngày 20/5 tại Thái Lan.
Bộ Công Thương lưu ý nguyên tắc Ratchet của Hiệp định CPTPP

Bộ Công Thương lưu ý nguyên tắc Ratchet của Hiệp định CPTPP

Kể từ 14/1/2022, nguyên tắc Ratchet trong Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) được áp dụng với Việt Nam trong dịch vụ và đầu tư
Xuất khẩu nông sản, thực phẩm sang thị trường EU: Doanh nghiệp cần lưu ý gì?

Xuất khẩu nông sản, thực phẩm sang thị trường EU: Doanh nghiệp cần lưu ý gì?

Bên cạnh việc giám sát chặt chẽ mức dư lượng thuốc bảo vệ thực vật thì điều khoản về tính bền vững đang dần được đưa vào các hệ thống quản lý tại thị trường EU.
Việt Nam tham dự Hội chợ Du lịch & Lữ hành Nam Á tại Ấn Độ

Việt Nam tham dự Hội chợ Du lịch & Lữ hành Nam Á tại Ấn Độ

Ngày 18/5/2022, Hội chợ Du lịch & Lữ hành Nam Á (SATTE - South Asia’s Travel & Tourism Exchange) lần thứ 29 đã diễn ra tại Ấn Độ.
Kinh tế Đông Nam Á đối mặt với nguy cơ lạm phát

Kinh tế Đông Nam Á đối mặt với nguy cơ lạm phát

Dù được dự đoán sẽ hồi phục mạnh mẽ, nền kinh tế các nước Đông Nam Á vẫn phải đối mặt với nhiều nguy cơ như lạm phát.

Tin cùng chuyên mục

Việt Nam - Hy Lạp cần tận dụng các tiềm năng và sức mạnh của EVFTA

Việt Nam - Hy Lạp cần tận dụng các tiềm năng và sức mạnh của EVFTA

Việt Nam - Hy Lạp cần tận dụng các tiềm năng và sức mạnh của EVFTA nhằm thúc đẩy hơn nữa hợp tác thương mại song phương.
Cộng đồng ASEAN đẩy nhanh chuyển đổi năng lượng sạch

Cộng đồng ASEAN đẩy nhanh chuyển đổi năng lượng sạch

Việc ASEAN phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về năng lượng sạch đang chứng tỏ là một lỗ hổng trong cuộc khủng hoảng năng lượng.
Hiệp định RCEP giúp nâng cao vị thế thương mại của Việt Nam

Hiệp định RCEP giúp nâng cao vị thế thương mại của Việt Nam

Trong báo cáo công bố mới đây, Ngân hàng Standard Chartered cho rằng tư cách thành viên của Hiệp định RCEP sẽ củng cố vị thế thương mại của Việt Nam.
FDI- Con đường thúc đẩy các nền kinh tế APEC vào chuỗi giá trị toàn cầu

FDI- Con đường thúc đẩy các nền kinh tế APEC vào chuỗi giá trị toàn cầu

Ngày 17/5, Cơ quan Hỗ trợ chính sách APEC công bố đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) mở đường quan trọng để nền kinh tế APEC tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.
Diễn đàn Kinh tế thế giới 2022 tổ chức tại Davos từ ngày 22-26/5

Diễn đàn Kinh tế thế giới 2022 tổ chức tại Davos từ ngày 22-26/5

Diễn đàn Kinh tế Thế giới 2022 (WEF) đã chính thức thông báo việc tổ chức Hội nghị Thường niên năm 2022 tại Davos-Klosters, Thụy Sĩ, từ ngày 22 đến 26/5
Hội nghị Bộ trưởng MC12: Cơ hội không thể bỏ lỡ của WTO

Hội nghị Bộ trưởng MC12: Cơ hội không thể bỏ lỡ của WTO

Từ ngày 12/6 tới, các Bộ trưởng Thương mại WTO sẽ gặp nhau tại Geneva để diễn ra Hội nghị Bộ trưởng MC12 của Tổ chức Thương mại thế giới.
Thủ tướng Phạm Minh Chính làm việc với Phái đoàn Việt Nam tại Liên hợp quốc

Thủ tướng Phạm Minh Chính làm việc với Phái đoàn Việt Nam tại Liên hợp quốc

Kể từ khi chính thức gia nhập Liên Hợp Quốc năm 1977, Việt Nam luôn chủ động đóng góp tích cực và ngày càng thực chất đối với hoạt động của Liên Hợp Quốc.
Cơ quan Năng lượng quốc tế lý giải sự thay đổi trên thị trường dầu mỏ

Cơ quan Năng lượng quốc tế lý giải sự thay đổi trên thị trường dầu mỏ

Hai tháng trước, Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) đã đưa ra báo động về nguồn cung thị trường dầu mỏ toàn cầu.
Việt Nam - Hoa Kỳ ưu tiên khôi phục dòng chảy thương mại, đầu tư

Việt Nam - Hoa Kỳ ưu tiên khôi phục dòng chảy thương mại, đầu tư

Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Hà Kim Ngọc đã trả lời phỏng vấn báo chí về ý nghĩa và kết quả của Hội nghị Cấp cao đặc biệt ASEAN - Hoa Kỳ.
Thủ tướng phát biểu tại ĐH Havard: Việt Nam xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, hội nhập quốc tế sâu rộng

Thủ tướng phát biểu tại ĐH Havard: Việt Nam xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, hội nhập quốc tế sâu rộng

Thủ tướng Phạm Minh Chính khẳng định cần xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ gắn với chủ động, tích cực hội nhập quốc tế sâu rộng, thực chất, hiệu quả.
Kết quả các hội nghị xúc tiến thương mại, đầu tư và du lịch Việt Nam tại Kolkata- Ấn Độ

Kết quả các hội nghị xúc tiến thương mại, đầu tư và du lịch Việt Nam tại Kolkata- Ấn Độ

Đại sứ quán Việt Nam phối hợp Phòng Thương thương mại và Công nghiệp tại Kolkata tổ chức 2 sự kịện hội nghị xúc tiến thương mại, đầu tư và du lịch vào Việt Nam.
Hội nghị Cấp cao Đặc biệt ASEAN-Hoa Kỳ: Thúc đẩy đối thoại chân thành trên cơ sở lòng tin và trách nhiệm

Hội nghị Cấp cao Đặc biệt ASEAN-Hoa Kỳ: Thúc đẩy đối thoại chân thành trên cơ sở lòng tin và trách nhiệm

Tại Hội nghị Cấp cao Đặc biệt ASEAN – Hoa Kỳ, Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh cần tiếp tục thúc đẩy đối thoại chân thành trên cơ sở lòng tin và trách nhiệm.
Thủ tướng Phạm Minh Chính tiếp xúc song phương các nhà lãnh đạo ASEAN

Thủ tướng Phạm Minh Chính tiếp xúc song phương các nhà lãnh đạo ASEAN

Chiều ngày 13/5, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã có các cuộc tiếp xúc song phương với các nhà lãnh đạo ASEAN
Các nhà lãnh đạo ASEAN gặp gỡ đại diện lãnh đạo, doanh nghiệp Hoa Kỳ

Các nhà lãnh đạo ASEAN gặp gỡ đại diện lãnh đạo, doanh nghiệp Hoa Kỳ

Chiều ngày 12/5, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã cùng các nhà lãnh đạo ASEAN tham dự cuộc gặp với cộng đồng doanh nghiệp Hoa Kỳ.
Quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ: Chân thành, tin cậy và trách nhiệm

Quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ: Chân thành, tin cậy và trách nhiệm

Cố vấn Sullivan chia sẻ nhận định của Thủ tướng Phạm Minh Chính rằng sự chân thành, tin cậy và trách nhiệm là phương châm của quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ.
Hiệp định thương mại tự do: Xung lực cho nền kinh tế

Hiệp định thương mại tự do: Xung lực cho nền kinh tế

Việt Nam là một trong số quốc gia có mức hội nhập kinh tế ở mức rất cao, với việc tham gia đàm phán, ký kết và thực thi nhiều Hiệp định thương mại tự do (FTA).
Các thành viên OPEC+ bỏ lỡ mục tiêu sản lượng 2,7 triệu thùng dầu mỗi ngày

Các thành viên OPEC+ bỏ lỡ mục tiêu sản lượng 2,7 triệu thùng dầu mỗi ngày

OPEC tiếp tục không đạt được mục tiêu sản xuất dầu của mình trong thỏa thuận với các thành viên OPEC+ trong tháng 4 đã không thể tăng sản lượng theo yêu cầu.
Việt Nam - Na Uy: Có nhiều lợi thế phát triển năng lượng

Việt Nam - Na Uy: Có nhiều lợi thế phát triển năng lượng

Việt Nam và Na Uy có nhiều điểm tương đồng chung như lợi thế địa lý về đường bờ biển dài tạo điều kiện thuận lợi để phát triển thủy sản và năng lượng.
Việt Nam công nhận lẫn nhau hộ chiếu vaccine 20 nước

Việt Nam công nhận lẫn nhau hộ chiếu vaccine 20 nước

Chiều ngày 12/5, Bộ Ngoại giao cho biết, tính đến nay, Việt Nam đã ký với 20 nước và công nhận lẫn nhau của hộ chiếu vaccine.
Cơ quan Năng lượng quốc tế báo cáo năng lượng tái tạo sẽ lập kỷ lục mới

Cơ quan Năng lượng quốc tế báo cáo năng lượng tái tạo sẽ lập kỷ lục mới

Ngày 11/5, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) công bố báo cáo mới, cho biết thế giới sẽ lập kỷ lục mới về công suất năng lượng tái tạo vào năm 2022.
Xem thêm
Mobile VerionPhiên bản di động